#metoo of #idid? Voorbij dader- en slachtofferschap

Het was tijdens een familieopstelling dat de begeleidend therapeut zei: “Er is sprake van een dader in jouw familie. Iemand waar altijd over gezwegen is”. Perplex stond ik. Ondanks dat ik er al jaren niet over had nagedacht, laat staan gesproken, wist ik direct om wie het ging: de buurman uit mijn jeugd. Een zwakke geest, die destijds verschillende meisjes uit de buurt seksueel bleek te hebben misbruikt.

De week daarna ging het me dagen: hoezeer het in mijn familie een taboe is geweest om te praten over seksueel misbruik. Hoe onbewust ik van huis uit had meegekregen om de spreekwoordelijke vuile was niet buiten te hangen. Het zwijgen over seksueel misbruik is natuurlijk een taboe, dat wereldwijd collectief aanwezig. Ik besloot om dit patroon te doorbreken en maakte het bespreekbaar met mijn ouders. Ik wilde begrijpen waarom ze destijds de keuze hadden gemaakt om te zwijgen. Het antwoord was simpel: uit liefde. Liefde, die vaak wordt overschaduwd door angst. Angst voor wat anderen van je vinden. Angst die om moed vraagt om te kunnen transformeren naar liefde. Ik gaf aan dat ik het (als kind en volwassenen) nodig had gehad om hier wel over te praten. Ontroerd en met trillende stem was hun antwoord duidelijk: “Dit hebben we niet goed gedaan, Rob”. En daarmee was het goed.   

#MeToo

Afgelopen week werd ik diep geraakt door de #metoo campagne. Wereldwijd laat een werkelijk astronomisch aantal vrouwen door middel van de hashtag #metoo op social media weten ‘slachtoffer’ te zijn geweest van seksuele intimidatie en geweld. De campagne werd geïnitieerd door de actrice Alyssa Milano, naar aanleiding van het schandelijke nieuws over de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein.

De cijfers liegen er niet om: 45 procent van de vrouwen heeft fysiek of seksueel geweld meegemaakt, 73 procent van de vrouwen is ooit seksueel geïntimideerd en 10 procent van de vrouwen is ooit verkracht (*1). Maar dat zijn 'slechts' cijfers. Mijn facebook timeline stroomt vol met vrouwelijke vrienden en kennissen, die zich blootgeven. De een na de ander, en elke keer voelt als een steek in mijn hart. “Godverdomme, dit meen je niet!!”, denk ik. Onrustig schuifel ik door het huis, scrollend op mijn telefoon. Dan ga ik op mijn meditatiekussen zitten. Ik voel de aandrang om te huilen en tegelijkertijd om dingen kapot te maken.

Twee mannenkampen: #IDid en #NotMe

Als reactie op de vele vrouwen die #metoo posten, is een reactie van mannen ontstaan. Uit twee zogenaamde kampen. Het #IDID (of #IHAVE) kamp, waarmee mannen te kennen geven dat zij zelf ‘dader’ zijn geweest van grensoverschrijdend seksueel gedrag. En het kamp #NOTME, waarmee mannen hun medeleven willen tonen aan vrouwen, en daarmee afstand willen doen van mogelijk ‘daderschap’. Van zichzelf, maar vooral van andere mannen.  

In beide gevallen vind ik het waanzinnig goed en belangrijk dat mannen van zich laten horen. Maar wat er in mijn ogen werkelijk nodig is om deze diepe (collectieve) pijn te kunnen helen en transformeren naar liefde is om verder te kijken dan dader- en slachtofferschap.

Laat ik zelf eens in de spiegel kijken

Ik stel mezelf de vraag: heb ik eigenlijk weleens iets gedaan dat niet door de beugel kan? Ik herinner me een situatie uit mijn jeugd. Een jaar of 12 zal ik geweest zijn. Liggend met een meisje op de grond, waarbij ik een erectie krijg en mezelf tegen haar dijbenen aandruk. Het is naïef om te denken dat ze niets gemerkt heeft. Maar er werd niets gezegd. Of als puber in de discotheek, waarbij ik langs meisjes liep en ‘per ongeluk’ haar billen aanraakte. Onzeker als de pest, opzoek naar aandacht en de bevestiging dat ik leuk genoeg zou zijn.

Eerlijk over mannen en seks

..Mannen denken alleen maar aan seks. Mannen kunnen niet over hun gevoelens praten. Mannen hebben meer zelfvertrouwen dan vrouwen.. 

Door onze wekelijkse mannencirkels, waarbij tien voor elkaar deels onbekende mannen, bijeenkomen om - zonder vragen, mening of advies van anderen - te delen wat ze zelden tot nooit met anderen delen, heb ik een goed beeld van wat er werkelijk speelt bij veel mannen. In tegenstelling tot hoe we ons vaak voordoen.

Wat opvalt is dat we als mannen gevoelens van enerzijds eenzaamheid en depressiviteit maar ook 'het klein houden van onszelf' en een onbestemd gevoel, vaak in elkaar herkennen. De meesten van ons delen hier nooit iets over. Niet met onze vrienden en vaak zelfs niet met onze partner. Ook als het gaat om seksualiteit valt op dat er bij veel mannen sprake is van verslavingsgevoeligheid. Dit uit zich in overmatige masturbatie en/of pornogebruik. Waarmee we gevoelens van onzekerheid, verdriet of leegte proberen te onderdrukken. Daar staat een groot verlangen tegenover naar meer verbinding met onze (bed)partner, wat blijkt uit een hoge mate van interesse in bijvoorbeeld tantra en taoïsme.  

Mijn eigen fantasie over verkrachting

Ik herken - net als vermoedelijk heel veel mannen - ook in mezelf de seksuele fantasie van het volledig onderwerpen van een vrouw aan mij als man. Dit zal je een andere man niet snel zal horen zeggen, wederom overschaduwd door de angst van wat anderen daar van vinden. Maar ik voel me gesteund door het weten dat deze fantasie niets meer zijn dan gedachten zijn. Gedachten waar IK niet zozeer voor kies, maar die voortkomen uit mijn onderbewuste.

Tegelijkertijd gaat deze fantasie gepaard met een bron van creatiekracht en levensenergie in mij, die ik niet wil ontkennen. Niet lang geleden heb ik deze fantasie ook gedeeld met mijn vriendin en voorgesteld om hiermee te experimenteren in een seksueel rollenspel. Ik zal je eerlijk zeggen, wat was dat eng en ronduit ongemakkelijk om te doen. De schaamte maakte dat ik er (kots)misselijk van werd. Maar des te groter was naderhand het gevoel van vrijheid en de verbinding tussen ons.

Archetypische goden beïnvloeden ons onderbewuste

Dat je onderbewuste wordt gevormd door onder andere films, reclame en media (met name tussen je tweede en zesde levensjaar, vanwege je hersenfrequentie in die periode) - is algemeen bekend en haast een cliché. Maar er is meer. Denk bijvoorbeeld aan de Griekse mythologie, waarin verschillende mannelijke en vrouwelijke archetypes delen van ons karakter omschrijven. Eén van de vrouwelijke archetypes is bijvoorbeeld de 'afhankelijke godin', die gehuwd is en regelmatig wordt misbruikt door haar echtgenoot en andere mannelijke goden in de vorm van verkrachting en ontrouw. De onafhankelijk godin daarentegen is ongehuwd en wil dit zo houden, omdat ze door samen te zijn met een man haar eigen identiteit zou verliezen en overheerst zou worden. Deze archetypes zijn meer dan sprookjesachtige verhalen, maar zitten linksom of rechtsom in ‘ons denken’.

We zijn allemaal dader en slachtoffer

Zo ken ik verhalen van vrouwen, die hun voormalige vriend er (nog steeds) van beschuldigen destijds tegen haar zin in gedwongen te zijn tot seks en hij ‘had moeten aanvoelen waar haar grens lag’. Deze zelfde vrouwen gaven in deze relatie aan dat ze fantasieën koesterden om vastgebonden te worden aan een boom en door een krachtige overheersende man te worden verkracht. De mannen in dit voorbeeld blijven op hun beurt achter met gevoelens van totale verwarring, schuld, verdriet en boosheid. Mannen die nu worstelen met hun zelfvertrouwen, het opkomen voor hun eigen behoeften en van bedpartners horen dat hij wel wat dominanter mag zijn.

Of denk aan jongens die hardhandig uit een club naar buiten worden geschopt, omdat een meisje heeft aangegeven ‘lastig gevallen’ te worden. In shock staan ze buiten op de stoep; niet zozeer door de grove hand waarmee de beveiliger in hun nek kneep, maar geteisterd door de schuldvraag: ‘wat heb ik misdaan en is er iets mis met mij?’ Deze jongens worden mannen die geen meisje meer vertrouwen met wat ze zeggen en ontwikkelen manipulatief gedrag als verdedigingsmechanisme. 

We hebben allemaal - op een ander niveau - een dader en slachtoffer in onszelf. Mijn eigen slachtofferschap kan ik pas helen als ik ook compassie heb voor jouw daderschap. En mijn daderschap kan ik pas helen als ik jouw slachtofferschap ook durf toe te laten. 

Mannen: laat niet meer van jezelf achter

Wat mij betreft hoeven we als mannen dus geen boetekleed van daderschap aan te trekken, noch onszelf te distantiëren van iemand anders zijn daderschap. Als we echt recht willen doen aan wat zich nu openbaart, is dat we onszelf laten zien zoals we zijn. Totaal. Volledig. Zonder ook maar iets achter te houden. Onze diepste angsten, schaamte en pijn. Maar ook onze weerzinwekkende kracht, natuurlijke impulsen en het belang van onze levensmissie.

En voor de vrouwelijke lezers: uit de grond van mijn hart gun ik jullie de mannen die je dan gaat ontmoeten. Al heb je nu (mogelijk) nog geen idee wie ze werkelijk zijn. 

(*1) https://www.atria.nl/nl/publicatie/geweld-tegen-vrouwen-feiten-en-cijfers

metoo of idid? Voorbij dader en slachtofferschap
Rob van Drunen